Breaking News

100 SAL LI SER PEYMANA SEVRÊ DERBAS BÛ, KURDISTAN HÎNA JÎ NE DEWLET E

100 SAL LI SER PEYMANA SEVRÊ DERBAS BÛ, KURDISTAN HÎNA JÎ NE DEWLET E

Xudana vê nivîsê mamostaya welatparêz ev nivîsa

bi kurmancîyeke xweş û zanebûna pirsgirêkên kurdan û Kurdistanê

bi taybet ji bo malpera me nivîsîye. Sipas!!!

 

Solîn Hacador

 

Birêzan, 100 sal berê îro li bajaroka Sevr, li Fransa Peymana Sevrê hat îmzekirin. Belê, dîrok îro mora 100 salê li peymanê dixe, bes em netewa Kurd hîna jî bin zilm û zora dewletên dagirker de ne.

 

Peymana Sevrê di navbera Hêzên Hevgirtî û Osmanîyan de piştî Şerê Cihanê yê Yekem (10-ê Tebaxa 1920-an) de li Sevrê hat îmzekirin. Peymana Sevrê ji 433 gotaran pêk dihat û di nav van gozaran de Bendên 62 û 64 mafê otonomî û dewletbûnê dide Kurdistanê.

 

Peyman di navbera dewletên; Brîtanya, Fransa, Îtalya, Japonya, Ermenistan, Belçîka, Yewnanîstan, Keyaniya Hejaz, Polonya, Portekîz, Romanya, Sirbî, Kroatî û Keyaniya Silovenî, Çekoslovakya û Emparatoriya Osmanî ya têkçûyî hate imzekirin. Ji ber ku Komisyona Meclîsa Tirka îmze nekirin, Peymana Sevrê bi fermî kar nehat.

 

Navên jêrîn di nav heyeta Osmanî de bûn: Wezîrê Perwerdeyê yê berê (wezîrê perwerdehiya neteweyî) Mehmed Hadî Paşa ji Bexdayê, Rıza Tevfik Bey, serokê meclisa berê ya Dewletê (Civata Dewlet) û Balyozê Bernê Reşat Halis Beg.

 

Sînor (bendên 27-36): Piraniya wan, tevî Edirne û Kırklareli, dan Yunanistanê. Navendên bajarên Ceyhan, Antep, Urfa, Mêrdîn û Cizîrê dan Sûrîyê (Fermana Fransî); Parêzgeha Mûsilê bi tevahî berbi Al Cezîra (Mandêla Mezopotamya Keyaniya Yekbûyî, paşê bu Îrak) di nav de bakûrê wê navçeyê de ye. Stenbol jî paytexta ewê Împaratorîya Osmanî.

 

Ji bo Herêma Kurdî (bendên 62-64) dibêje: Komîsyonek ji nûnerên Brîtanî, Frensî û Îtalî pêk tê li bajarên Rojhilata Firatê Hukumeta Herêmî saz bike; Salek şûnda, ku Kurd bixwazin, dê karibin ji bo serxwebûnê, serî li Meclîsa Neteweyan bixin.

 

Ji bo Ermenistanê (gotarên 88-93): Împaratoriya Osmanî wê Komara Ermenistanê nas bike; Serokê Dewletên Yekbûyî wê sînorê Tirkiye-Ermenistanê wekî dîndar destnîşan bike (Serokê Dewletên Yekbûyî yên Emerîkayê Wilson parêzgeha Trabzon, Erzurum, Wanê û Bitlîsê bi biryara wî di 22ê Mijdara 1920an de jî dide Ermenistanê).

 

Mafên kêmneteweyî (bendên 140-151): Împaratoriya Osmanî dê ji hemî hemwelatiyên xwe re mafên wekhev bide, ku ol û ziman jî ne tenê ji bo Mislimanan be. Xwediyê malên ne-misilman ên dersînor bê vegerandin, hindikahî dê di damezrandina dibistan û saziyên olî de di her astê de azad bin, pratîkên Osmanî di van mijaran de ewê ji hêla Dewletên Hevgirtî ve bêne çavdêr kirin.

 

Nijadperestên Tirk ku li Stambolê û Anatolîyayê komelên xwe vedikirin û dihatin perwerde kirin, di xerabkirina Peymana Sevrê de gelekî bandor bûn. Ew kesên ku bi xwe Tirk nebûn Macar û Rum bûn, ji hêla Ziya Gökalp de hatin perwerdekirin.

 

Îsmet Înönü û Atatürk bi pêwendiyên xwe yên derveyê welat bandorî li ser Înglîstan û Fransa kirin ku bi Peymana Sykes-Picot 03.01.1916 de hat îmzekirin. Bi vê Peymana Reş, Rojhelata Navîn hat perçekirin û nexşê Rojhelata Navîn hat xwiyakirin.

 

Li ser Peymana Sykes-Picot şûnde gelek cara Kurd hatin QIRKIRIN, KOMKUJÎKIRIN Û KOÇBERKIRIN. Mafê Kurda hat piştgohkirin.

 

Ger dersên ku em ji Peymana Sevrê derxin:

 

– Xûrtbuna netewperwerî

– Xûrtbuna dîplomasî

– Yekîtîya siyasî

– Yekîtîya aborî

– Yekîtîya hêzên parastinê

 

Ku em netewa Kurd daxwaza xwe de yekrêz bin, emê bandor bin û bibin dewlet. Ku na, xwelî li serê me ku em ders ji dîroka xwe dernexin û xulamên dagirkeran bimînin.

 

Dema Şerê Yekem yê Cîhanê Dewletên bihêz: Înglîstan, Almanya, Fransa û Osmanî bûn, dem derbas bû, dewran hat gohartin û niha jî hêzên bandor dewletên: Amerîka, Rusya û Çîn’e ku em neçar in pêwendîyên xwe bi wan re xurt bikin.

 

Riataza


Source link

About Hooshyar

Check Also

ژیان لە فەرهەنگدا: قەرەنی جەمیل

گەلێک گرنگە کاتێک لەبەردەم تابلۆیەکدا ڕادەمێنین، وەک گێڕانەوەی چیرۆکێک یان خوێندنەوەی هەواڵنامەیەک لێی نەڕوانین، هێندەی …

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *